δυστυχώς, ήταν παράδεισος

Το πρόγραμμα Δυστυχώς, Ήταν Παράδεισος ήταν μια σειρά προβολών στο TAVROS που παρουσίασε Ελληνικές, Μεσανατολικές και Βόρειο-Αφρικανικές ταινίες διαφόρων μορφών. H επιμέλεια των προβολών είχε στόχο να αναδείξει το πως οι ταινίες αυτές αντανακλούν η μία στην άλλη, προσεγγίζοντας όμοια θέματα που ανταποκρίνονται στην ιστορία της περιοχής του Ταύρου και τους κατοίκους του.  Οι σύγχρονοι και μη κινηματογραφιστές αυτών των ταινιών στοχεύουν να αποκαλύψουν δευτερεύουσες ιστορίες σε πολιτικοκοινωνικά ταραχώδεις καιρούς, οι οποίες συνειδητά δεν είχαν κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης.

Ο τίτλος της σειράς είναι εμπνευσμένος από το βιβλίου του Mahmoud Darwish Unfortunately, It was Paradise: Selected Poems.

Παράλληλα με το πρόγραμμα Δυστυχώς, Ήταν Παράδεισος, ο οργανισμός ΑΙΝ σε συνεργασία με το TAVROS, προσκάλεσε κινηματογραφιστές, καλλιτέχνες, επιμελητές και ακτιβιστές να συλλογιστούν τα ζητήματα που διαπραγματεύονται οι ταινίες που προβλήθηκαν στο TAVROS. Έτσι δημιουργήθηκε το παράλληλο πρόγραμμα Αλληλογραφίες: μια σειρά από κείμενα, οπτικά δοκίμια και διαδικτυακές συζητήσεις που επιτρέπουν πολλαπλές αναγνώσεις των επιλεγμένων ταινιών να διαχέονται στον χρόνο.

Κεφάλαιο 1 | Προβολή ταινίας με ζωντανή μουσική επένδυση

Ταινία:

Cairo Station, Youssef Chahine, Αίγυπτος, 1958, 74 λεπτά, στα αραβικά και αιγυπτιακά αραβικά με αγγλικούς και ελληνικούς υπότιτλους.

Πρωτότυπη μουσική σύνθεση από τον Γιώργο Σταυρίδη, τον Γιώργο Στενό και τον Γιώργο Μυζήθρα.

Αναγνωρισμένη ως ένα κλασικό έργο του διεθνούς κινηματογράφου, η ταινία Cairo Station αποδίδει φόρο τιμής στη χρυσή εποχή των αμερικανικών μιούζικαλ. Για να υπογραμμίσουμε αυτήν την μουσικότητα, προσκαλέσαμε τον Γιώργο Σταυρίδη, τον Γιώργο Στενό και τον Γιώργο Μυζήθρα – μέλη του σχήματος Trigger Happy – να χρησιμοποιήσουν τους ηχητικούς πειραματισμούς τους για να εκτελέσουν έναν σύγχρονο διάλογο με την ταινία.

Κεφάλαιο 2 | Προβολή ταινιών και συζήτηση

Ταινίες:

At Home, Αθανάσιος Καρανικόλας, Γερμανία/Ελλάδα, 2014, 103 λεπτά, στα γεωργιανά και ελληνικά με αγγλικούς υπότιτλους.
Taste of Cement, Ziad Kalthoum, Γερμανία/Λίβανος/Συρία/Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα/Κατάρ, 2017, 85 λεπτά, στα αραβικά με αγγλικούς υπότιτλους.

Οι δύο αυτές ταινίες – μία μυθοπλασίας και ένα ντοκιμαντέρ αντίστοιχα – πραγματεύονται την έννοια της στέγης και την απώλεια της πατρίδας. Με τη χρήση εντυπωσιακών εικόνων, ευαίσθητων και ποιητικών αφηγήσεων, οι σκηνοθέτες των ταινιών προσεγγίζουν το άβολο ζήτημα της σύγχρονης δουλείας μέσα από δύο αντιδιαμετρικά αντίθετα σκηνικά. 

Έπειτα από την προβολή του ντοκιμαντέρ Taste of Cement ακολούθησε συζήτηση με τον σκηνοθέτη.

Κεφάλαιο 3 | Προβολή ταινιών και συζήτηση

Ταινίες:

On the Edge, Leïla Kilani, Μαρόκο/Γαλλία/Γερμανία, 2011, 106 λεπτά, στα αραβικά με ελληνικούς υπότιτλους.
Η Δουλειά της, Nikos Labôt, Ελλάδα/Γαλλία/Σερβία, 2018, 89 λεπτά, στα ελληνικά με αγγλικούς υπότιτλους.

Δύο μυθοπλαστικές αφηγήσεις φέρνουν στο φως τον αγώνα της γυναικείας ενδυνάμωσης σε ένα τοξικό περιβάλλον. Η μάχη των γυναικείων χαρακτήρων των ταινιών για προσωπική αυτονομία μετατρέπεται σε αγώνα επιβίωσης στην κοινωνικό-οικονομική αναταραχή του σύγχρονου Μαρόκο και της Ελλάδας.

Έπειτα από την προβολή του Her Job ακολούθησε συζήτηση με τον σκηνοθέτη.

Κεφάλαιο 4 | Προβολή ταινιών

Ταινίες:

Μέχρι το Πλοίο, Αλέξης Δαμιανός, Ελλάδα, 1966, 93 λεπτά, στα ελληνικά με αγγλικούς και αραβικούς υπότιτλους.
Poisonous Roses, Ahmed Fawzi Saleh, Αίγυπτος/Γαλλία/Κατάρ/Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, 2018, 70 λεπτά, στα αραβικά με αγγλικούς και ελληνικούς υπότιτλους.

Η ταινία Μέχρι το Πλοίο αφηγείται το ταξίδι ενός τραχύ βουνίσιου άνδρα καταγράφοντας το εσωτερικό δράμα των απόκληρων που αδυνατούν να ριζώσουν κάπου. Μέσα από τρία επεισόδια παρουσιάζονται τρία στάδια της εξελισσόμενης σεξουαλικότητας ενός άνδρα.

Η ταινία Poisonous Roses ακολουθεί τον Saqr, ο οποίος θέλει να φύγει από τα παλιά βυρσοδεψεία του Κάιρο για να πάει στην Ιταλία. Βασισμένη στο καλτ μυθιστόρημα Poisonous Roses for Saqr (1990) του Ahmed Zaghloul Al-Shiti, η τολμηρή προσαρμογή του Saleh μετατρέπει το διαυγές κείμενο του μυθιστοριογράφου σε μία ελλειπτική αφήγηση. Είναι συνάμα ένα άγριο και ανθρώπινο, βάναυσο και όμορφο πορτρέτο της εργατικής τάξης του Κάιρου.

Κεφάλαιο 5 | Προβολή ταινιών

Ταινίες:

Ceuta’s Gate, Randa Maroufi, Γαλλία/Μαρόκο, 2019, 19 λεπτά, στα αραβικά και ισπανικά με αγγλικούς και ελληνικούς υπότιτλους.
Pre-Image (Blind as the Mother Tongue), Hiwa K, Γερμανία/Ελλάδα, 2017, 18 λεπτά, στα αγγλικά με ελληνικούς και αραβικούς υπότιτλους.
Ο Πιο Μακρύς Δρόμος, Μαριάννα Οικονόμου, Ελλάδα, 2015, 74 λεπτά, στα αραβικά, κουρδικά και ελληνικά με αγγλικούς και ελληνικούς υπότιτλους.

Σε μια εξωτερική προβολή της σειράς Δυστυχώς, Ήταν Παράδεισος, προβλήθηκαν τρεις ταινίες που διαπραγματεύονται τη φύση των συνόρων, την εύθραυστη μετακίνηση των σωμάτων και την αστάθεια των μεταβατικών καταστάσεων. Οι ταινίες αυτές αποτελούν ένα διανοητικό ταξίδι στις πολυπλοκότητες και τους περιορισμούς της μετακίνησης και του ανήκειν, της καταγωγής και του ερχομού.

Κεφάλαιο 6 | Προβολή ταινιών

Ταινίες:

Ακαδημία Πλάτωνος, Φίλιππος Τσίτος, Ελλάδα/Γερμανία, 2009, 103 λεπτά, στα ελληνικά με αγγλικούς και αραβικούς υπότιτλους.
My English Cousin, Karim Sayad, Ελβετία/Κατάρ, 2019, 122 λεπτά, στα αγγλικά και αραβικά με αγγλικούς και ελληνικούς υπότιτλους.

Οι δύο ταινίες που προβλήθηκαν στο έκτο κεφάλαιο του Δυστυχώς, Ήταν Παράδεισος λαμβάνουν χώρα σε τόπους οι οποίοι, αντανακλώντας τους πρωταγωνιστές, βρίσκονται σε μία στιγμές κρίσιμης μετάβασης: Brexit στην Αγγλία, κίνημα του Χιράκ στην Αλγερία και οικονομική κρίση στην Ελλάδα. Με τρυφερότητα και χιούμορ, οι σκηνοθέτες εξετάζουν ένα ζήτημα που εντοπίζεται στην ευρύτερη φιλμογραφία τους: την έννοια του ανδρισμού στο σύγχρονο κοινωνικό πλαίσιο.

Κεφάλαιο 7 | Προβολή ταινιών

Ταινίες:

Roundabout in my Head, Hassen Ferhani, Αλγερία/Γαλλία/Λίβανος/Κατάρ, 2015, 101 λεπτά, στα αραβικά με αγγλικούς και ελληνικούς υπότιτλους.
Οι Βοσκοί, Νίκος Παπατάκης, Ελλάδα, 1967, 121 λεπτά, στα ελληνικά με αγγλικούς υπότιτλους.

Η ταινία Roundabout in my Head ακολουθεί τους εργαζόμενους άνδρες ενός σφαγείου στο Αλγέρι. Σε αυτό το αποκλειστικά ανδροκρατούμενο περιβάλλον, οι χαρακτήρες εξελίσσονται μπροστά στην κάμερα με πολυπλοκότητα, ευθραυστότητα και αθωότητά, ενώ περιβάλλονται από σφάγια ζώων που θυμίζουν πίνακες Vanitas. Κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων τους και ενώ καπνίζουν με αδιαφορία προς τον χώρο στον οποίο βρίσκονται, συζητούν για την πολιτική, τις προσδοκίες τους για το μέλλον και την ανεκπλήρωτη αγάπη.

Στην ταινία Οι Βοσκοί, μία φτωχή Ελληνίδα προσπαθεί να παντρέψει τον κτηνοτρόφο γιο της με την κόρη ενός πλούσιου γαιοκτήμονα. Η ταινία αυτή εξερευνά τον απαγορευμένο έρωτα ενός επαναστατημένου βοσκού από μια άκαμπτη αγροτική κοινότητα, με την υποτακτική κόρη μιας πλούσιας συντηρητικής οικογένειας. Η κορύφωση έρχεται με έναν αρραβώνα που λειτουργεί ως ένα ερωτικά φορτισμένο παιχνίδι εξουσίας. Λόγω του προκλητικού περιεχομένου και των ρητών αναφορών στο πραξικόπημα, η ταινία απαγορεύτηκε στην Ελλάδα μέχρι την πτώση της δικτατορίας το 1974.