AMAN AMAN

Το AMAN AMAN φέρνει στο προσκήνιο ιστορίες που συχνά μένουν αθέατες στις κυρίαρχες αφηγήσεις. Μέσα από νέες αναθέσεις του TAVROS, που δημιουργήθηκαν ειδικά για την έκθεση, οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες προσεγγίζουν μικροϊστορίες ανθρώπων και κοινοτήτων, καθώς και τις πολιτισμικές ανταλλαγές που γεννιούνται μέσα από τη μετακίνηση, από το Αιγαίο και την Ανατολία έως τις πόλεις της Γερμανίας και τις διασπορές τους.

Η μετανάστευση δεν αφορά μόνο τη μετακίνηση από έναν τόπο σε έναν άλλο, αλλά και όσα δημιουργούνται στην πορεία και συνεχίζουν να συνδέουν ανθρώπους και τόπους πέρα από τα σύνορα. Ιστορίες, ήχοι και εικόνες μετακινούνται, διασταυρώνονται και επανεμφανίζονται σε διαφορετικούς τόπους και χρόνους. Από τους αμανέδες και τα türkü έως τις σχέσεις αλληλεγγύης που αναπτύχθηκαν ανάμεσα σε Έλληνες και Τούρκους εργάτες στη Γερμανία, και από τα μετα-οθωμανικά Café Aman της Νέας Υόρκης έως σύγχρονες καλλιτεχνικές φωνές από τις ακτές του Αιγαίου και την Ανατολία, η έκθεση κινείται ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Ακολουθώντας αυτές τις διαδρομές, το AMAN AMAN εξετάζει πώς οι μετακινήσεις διαμορφώνουν όχι μόνο τις ζωές των ανθρώπων, αλλά και τις σχέσεις, τις μνήμες και τις πολιτισμικές μορφές που μεταφέρονται μαζί τους.

Τα έργα της έκθεσης προσεγγίζουν αυτές τις ιστορίες από διαφορετικές οπτικές:

Το γλυπτικό έργο του Βάσου Καπάνταη παίρνει τη μορφή μιας ανθρώπινης φιγούρας σε μια χειρονομία γονατίσματος. Μπορεί να θυμίζει προσευχή, παράκληση ή αίτημα για έλεος, αλλά και μια στιγμή παύσης και ανάπαυσης. Χωρίς να επιβάλλει μία συγκεκριμένη ερμηνεία, η μορφή παραμένει ανάμεσα στην ευαλωτότητα και την αντοχή, στην ανάγκη να ζητήσεις και στην ανάγκη απλώς να σταθείς για λίγο.

Στο έργο Ypsilon (2026), η Βαλίνια Σβορώνου δημιουργεί ένα ασπρόμαυρο έργο κινούμενης εικόνας μέσα από σχέδια με μολύβι, μετακινώντας την αφήγηση ανάμεσα στην Αθήνα και το Σχοινούδι της Ίμβρου. Ο τίτλος παραπέμπει στο γράμμα Υ και στη συμβολική του σύνδεση με το σταυροδρόμι και τη στιγμή της επιλογής. Το πρώτο μέρος ξεκινά από την εμπειρία της ζωγραφικής του γυμνού μοντέλου στην ΑΣΚΤ και τη διαδρομή προς τη σχολή μέσω της Ομόνοιας, συνδέοντας την προσωπική εμπειρία με την ιστορία της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Στο δεύτερο μέρος, η αφήγηση μεταφέρεται στο Σχοινούδι και σε μια οικογενειακή ιστορία μετακίνησης και επιστροφής. Σχέδια του χωριού, ερείπια, ένα παλιό çevre, οικογενειακές αφηγήσεις και καθημερινά αντικείμενα συνθέτουν ένα τοπίο όπου το παρόν συναντά τη μνήμη. Μέσα από σβησίματα, μεταμορφώσεις και επανεμφανίσεις του σχεδίου, το Ypsilon επιστρέφει στη στιγμή πριν από τη διακλάδωση, εξετάζοντας πώς όσα έχουν χαθεί ή αλλάξει εξακολουθούν να εμφανίζονται στο παρόν.

Η ερευνητική εγκατάσταση του Ζάφου Ξαγοράρη, 2 Στρατόπεδα (2026), εστιάζει σε δύο στρατόπεδα αιχμαλώτων πολέμου που λειτούργησαν στη Γερμανία κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο: το στρατόπεδο της Ημισελήνου στο Wünsdorf, όπου κρατήθηκαν περίπου 30.000 Άραβες, Ινδοί και Αφρικανοί αιχμάλωτοι, και το στρατόπεδο του Görlitz, όπου κρατήθηκε το Δ΄ Σώμα του Ελληνικού Στρατού. Ο Ξαγοράρης συνεχίζει εδώ την έρευνα που ξεκίνησε με το έργο Η Φιλόξενη Πύλη στη documenta 14 το 2017, εστιάζοντας αυτή τη φορά στο Wünsdorf και στις ηχογραφήσεις που πραγματοποιήθηκαν εκεί και στο Görlitz από τον Γερμανό γλωσσολόγο Wilhelm Doegen. Για τη νέα εγκατάσταση ανακατασκευάζει μια πινακίδα που έδειχνε τον δρόμο προς το Wünsdorf και τη συνοδεύει με ηχητικά τεκμήρια από τα δύο στρατόπεδα. Το έργο φέρνει έτσι στο παρόν μια ιστορία αιχμαλωσίας και δείχνει πώς οι φωνές των κρατουμένων καταγράφηκαν και διασώθηκαν στα αρχεία.

Στο Hâlimiz Duman (Είμαστε Χαμένοι / We Are Doomed) (2026), η Larissa Araz παρουσιάζει έναν δίσκο βινυλίου που εξετάζει τη μουσική κληρονομιά των μεταναστευτικών κοινοτήτων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στη Νέα Υόρκη στις αρχές του 20ού αιώνα. Ο δίσκος περιλαμβάνει ιστορικές ηχογραφήσεις του Πούλου Αχιλλέα και της Μαρίκας Παπαγκίκα, μέσα από τις οποίες αναδεικνύεται ο τρόπος με τον οποίο μια πολυεθνοτική διασπορά διαμόρφωσε μια κοινή γλώσσα μέσα από τη μουσική. Οι ηχογραφήσεις λειτουργούν ως τρόποι διατήρησης της μνήμης και της συνέχειας μετά τον εκτοπισμό. Στο έργο παρουσιάζεται επίσης το λογότυπο του Marika’s, του πρώτου Café Aman της Νέας Υόρκης, που άνοιξε η Μαρίκα Παπαγκίκα στην 34η Οδό. Ο χώρος συγκέντρωνε μια ετερόκλητη πελατεία Αρμενίων, Ελλήνων, Τούρκων, Αλβανών, Αράβων και Σεφαραδιτών και, κατά την Ποτοαπαγόρευση, λειτουργούσε ως παράνομο καφενείο. Το λογότυπο γίνεται έτσι μια είσοδος σε έναν κόσμο όπου η μουσική και η συνάντηση έδιναν μορφή στην εμπειρία της διασποράς.

Στο A Curse that Turns Gold into Ladybugs (2025), ο Vartan Avakian εξετάζει τον μύθο του «αρμενικού χρυσού» στην Τουρκία και τη διαρκή γοητεία που ασκεί μέσα από το κυνήγι θησαυρών, τις θεωρίες συνωμοσίας και τις ιστορίες που τον περιβάλλουν. Στο έργο, κρυπτικοί χάρτες, ξόρκια και φυλαχτά παραπέμπουν σε έναν υποτιθέμενο θαμμένο πλούτο, αλλά και στα τοπία και τις ζωές που χάθηκαν μέσα από τον εκτοπισμό. Οι χάρτες θησαυρού, στο επίκεντρο της έρευνας του Avakian, γίνονται έτσι τεκμήρια μιας επιθυμίας που συνδέεται με την άρνηση της ιστορικής απώλειας. Περισσότερο από έναν αιώνα μετά την Αρμενική Γενοκτονία, ο μύθος του αρμενικού χρυσού εξακολουθεί να επιστρέφει μέσα από ιστορίες, διαδικτυακά φόρουμ και φαντασιώσεις γύρω από έναν πλούτο που θεωρείται κρυμμένος, αποκαλύπτοντας πώς η κληρονομιά της απαλλοτρίωσης παραμένει παρούσα στο τουρκικό συλλογικό φαντασιακό.

Η νέα ανάθεση του Cevdet Erek, Hayat (2026), δημιουργήθηκε ειδικά για τον εκθεσιακό χώρο του TAVROS και μετατοπίζει την εμπειρία του τι μπορεί να είναι ένας εκθεσιακός χώρος. Το έργο προσκαλεί τον επισκέπτη να εισέλθει σε έναν χώρο που βρίσκεται ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο: μια δομή που παραπέμπει στην οικειότητα ενός σπιτιού, χωρίς όμως τα προσωπικά ίχνη που θα καθόριζαν την ταυτότητά του, αφήνοντας χώρο για τη μνήμη και τη φαντασία του καθενός. Η ξύλινη κατασκευή αντλεί αναφορές από την αρχιτεκτονική των κατοικιών της οθωμανικής περιόδου στη Βόρεια Ελλάδα, τη σημερινή Τουρκία και τα Βαλκάνια, ενώ ταυτόχρονα υπερβαίνει μια συγκεκριμένη ιστορική ή γεωγραφική αναφορά. Το Hayat επιστρέφει στην πιο βασική έννοια του σπιτιού που ξεπερνάει τα χωρικά όρια, ως κάτι που μεταφέρεται, ανακατασκευάζεται και κατοικείται μέσα από τη μνήμη και τις ανθρώπινες σχέσεις.

Το Industries of Denial (2025–2026) των Angela Melitopoulos και Kerstin Schroedinger είναι ένα συνεχιζόμενο ερευνητικό έργο κινούμενης εικόνας γύρω από τον Σιδηρόδρομο Βερολίνου–Βαγδάτης και τις πολιτικές ιστορικής άρνησης που συνδέονται με αυτόν. Το έργο εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι υποδομές, η οικονομική επέκταση και οι αποικιακές πολιτικές της Γερμανικής Αυτοκρατορίας συνδέθηκαν με τη βία και τον εκτοπισμό μειονοτήτων στην ύστερη Οθωμανική Αυτοκρατορία, καθώς και με την επίμονη διαγραφή αυτών των ιστοριών. Μέσα από χαρτογραφήσεις, αρχειακές φωτογραφίες μεταφερμένες σε φιλμ 16mm και δοκιμιακές καταγραφές κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής, το έργο συνδέει την ιστορία της γενοκτονικής βίας με τις διαδρομές της μετανάστευσης και τους τρόπους με τους οποίους αυτή η ιστορία παρουσιάζεται και αποσιωπάται σήμερα. Στην Πνευματική Εστία Νίκαιας παρουσιάζονται συνολικά τρία στάδια του έργου: Βιομηχανίες της Άρνησης, στάδιο 10: Από το Μουσά Νταγ στο Πορτ Σαΐντ, που παρουσιάστηκε το 2026 στην έκθεση του Berlinale Forum Expanded, και τα Στάδιο 9: Σαμάνταγ – Αντάκια. Η Επιφάνεια Μηδέν της Ιστορίας και Στάδιο 8: Μέσα από τα Όρη Αμανός. Γέφυρα, σήραγγα, υπέργεια διάβαση, τα οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά στη Νίκαια. Τα έργα επαναπροσεγγίζουν την ιστορία της αρμενικής παρουσίας στην περιοχή και τη σχέση της με τις διαδρομές του σιδηροδρόμου, φωτίζοντας όσα επιβιώνουν μέσα από το τοπίο, τις αφηγήσεις των κατοίκων και τις επίσημες ιστορίες.

Το A Tatavla Gothic (2025) είναι μια νουβέλα της Marina Papazyan που διαδραματίζεται στην Κωνσταντινούπολη του 1925, σε μια περίοδο μετάβασης από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο τουρκικό έθνος-κράτος. Η αφήγηση ακολουθεί μια νεαρή Ελληνοαρμένια επίδοξη συγγραφέα και την περιπλάνησή της στους λογοτεχνικούς και καλλιτεχνικούς κύκλους της πόλης. Μέσα από τη ζωή στην Ταταύλα και τις συναντήσεις της με μέλη των ελληνικών, αρμενικών και εβραϊκών κοινοτήτων της Κωνσταντινούπολης, η νουβέλα εξετάζει τις εθνοτικές και ταξικές διαχωριστικές γραμμές μιας πόλης που αλλάζει, καθώς και τις πολλαπλές γλώσσες και πολιτισμικές κληρονομιές που συνυπάρχουν σε αυτήν. Με αναφορές στη λογοτεχνία της ύστερης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και των πρώτων χρόνων της Τουρκικής Δημοκρατίας, το έργο θέτει ερωτήματα γύρω από τη γραφή, τη γλώσσα και τη μνήμη, αλλά και τις αντιφατικές κληρονομιές της αυτοκρατορικής περιόδου. Το έργο αποτελεί τη δεύτερη έκδοση του TAVROS Press.

Το νέο κινηματογραφικό δοκίμιο της Didem Pekün, Promised You a Miracle (2026), ακολουθεί ένα ατέρμονο ταξίδι στη στεριά, τη θάλασσα και τον αέρα, με προορισμό ένα θαύμα που δεν έρχεται ποτέ. Καταιγίδες, φάλαινες, ηφαίστεια και τοπία συνυπάρχουν με ανθρώπους και ζώα που συναντώνται και αφήνονται πίσω στη διαδρομή. Αντλώντας από τη σκέψη των Hannah Arendt και Timothy Morton, καθώς και από το Book of Miracles, η ταινία συνδέει τη μετανάστευση με την προσδοκία ενός θαύματος και την επιθυμία για ένα μέλλον πιο βιώσιμο από το παρόν. Μέσα από διαιρεμένες οθόνες και μια ανήσυχη διαδρομή, δημιουργείται ένα μοντάζ που συνδέει ανθρώπινες και μη ανθρώπινες υπάρξεις, όλες αντιμέτωπες με την αναμονή για μια έξοδο από έναν κόσμο που μοιάζει να έχει φτάσει σε αδιέξοδο.

Η έκθεση στο TAVROS αποτελεί μέρος του AMAN AMAN, ενός διεθνούς πολιτιστικού πρότζεκτ που πραγματοποιείται από τον Ιούνιο του 2026 έως τον Ιανουάριο του 2027 στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, το Βερολίνο, το Μόναχο, τη Φρανκφούρτη, την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη. Το πρότζεκτ διοργανώνεται από το Goethe-Institut Athen, το SİNEMA TRANSTOPIA και το TAVROS, σε συνεργασία με τα Münchner Kammerspiele, Goethe-Institut Izmir, Goethe-Institut Thessaloniki, İç İçe – Festival für neue anatolische Musik, Kulturakademie Tarabya, Δημοτικό Θέατρο Πειραιά και DFF – Deutsches Filminstitut & Filmmuseum Frankfurt, και περιλαμβάνει εκθέσεις, περφόρμανς, συναυλίες, προβολές και συζητήσεις.

Για πληροφορίες σχετικά με το πρόγραμμα σε κάθε πόλη, μπορείτε να επισκεφθείτε τις αντίστοιχες ιστοσελίδες και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης των συνεργαζόμενων φορέων.