καρσί / karşı

Καρσί / Karşı: Μια σειρά από συναντήσεις στο Βόρειο Αιγαίο

Το Καρσί στα ελληνικά και το Karşı στα τουρκικά σημαίνουν «απέναντι» και «αντικριστά», και αποτελούν επίσης τη ρίζα της τουρκικής λέξης karşılaşma (συνάντηση). Ο τίτλος του προγράμματος αποτυπώνει την κεντρική ιδέα της δημιουργίας γεφυρών και της έναρξης σχέσεων μεταξύ καλλιτεχνικών κοινοτήτων και πολιτιστικών οργανισμών που βρίσκονται σε αντικρινές όχθες του Βόρειου Αιγαίου.

Η ιστορία του Αιγαίου υπήρξε μια ιστορία συνύπαρξης διαφορετικών κοινοτήτων με ποικίλες πεποιθήσεις και τρόπους ζωής, που αναπτύχθηκαν μέσα από κοινές πρακτικές, το εμπόριο και τις πολιτισμικές ανταλλαγές. Πολύ πριν από τα σύγχρονα έθνη-κράτη, το Αιγαίο αποτελούσε σταυροδρόμι λαών—Ελλήνων, Φοινίκων, Αιγυπτίων και άλλων—συνδεδεμένων μέσω του εμπορίου, του πολιτισμού και της γεωγραφίας. Πλήθος αρχαιολογικών τόπων κατά μήκος των ακτών μαρτυρούν τις αλληλένδετες ιστορίες ανάμεσα στη Μικρά Ασία, την περιοχή του Λεβάντες και τη Μεσόγειο, αναδεικνύοντας κοινές παραδόσεις και ανταλλαγές που προϋπήρχαν της βυζαντινής περιόδου. Αυτή η πρώιμη αλληλεξάρτηση διαμορφώθηκε από τη σχέση με τη γη, την τροφή, τη γλώσσα και τα έθιμα, συνδέοντας το Αιγαίο με περιοχές όπως η Συρία και ο Λίβανος, μεταξύ άλλων. Αυτή η κληρονομιά διασύνδεσης συνεχίστηκε κατά τη βυζαντινή και οθωμανική περίοδο, όταν τα ακμαία ναυτιλιακά δίκτυα και ο κοσμοπολίτικος χαρακτήρας πόλεων όπως η Σμύρνη και η Μυτιλήνη καλλιέργησαν περιβάλλοντα όπου ελληνικές, τουρκικές, αρμενικές, εβραϊκές και λεβαντίνικες κοινότητες ζούσαν και εργάζονταν δίπλα-δίπλα. Κοινές παραδόσεις όπως η καλλιέργεια της ελιάς και της αμπέλου, το θαλάσσιο εμπόριο και οι αλληλένδετες γαστρονομικές πρακτικές συνέδεσαν αυτές τις κοινότητες, επιβιώνοντας ακόμη και μέσα σε περιόδους συγκρούσεων.

Πολιτικά γεγονότα όπως οι πόλεμοι ανεξαρτησίας που σημάδεψαν τον 19ο και 20ό αιώνα, καθώς και μια σειρά από βιαιότητες και εκτοπίσεις—συμπεριλαμβανομένης της ανταλλαγής πληθυσμών Ελλάδας-Τουρκίας το 1922–1923—αναδιαμόρφωσαν τη συλλογική φαντασία της περιοχής. Αυτές οι μετατοπίσεις επιδίωξαν να ευθυγραμμίσουν τις κοινότητες μέσα σε νέα εθνικά σύνορα, συχνά σβήνοντας τις πολύπλοκες, πολυεθνοτικές ιστορίες που για εκτεταμένο χρονικό διάστημα χαρακτήριζαν την περιοχή. Κι όμως, παρ’ όλο που οι πολιτικές δυνάμεις προσπάθησαν να διχάσουν, οι κοινές παραδόσεις του Αιγαίου εξακολουθούν να αντηχούν και στις δύο ακτές, συχνά υπερβαίνοντας τους διαχωρισμούς που επιβλήθηκαν από τα πάνω. Παρ’ όλα αυτά, αυτή η επινοημένη γεωγραφία κατακερματισμού εξακολουθεί να επηρεάζει την καθημερινότητα, όπου γειτονικοί τόποι, παρά την εγγύτητά τους, συχνά παραμένουν απομονωμένοι μεταξύ τους, κλεισμένοι στα δικά τους όρια και αποσυνδεδεμένοι από τις κοινές ιστορίες και πρακτικές που άλλοτε τους ένωναν.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, επιδιώκουμε να επαναπροσδιορίσουμε το Βόρειο Αιγαίο από κοινού με τους/τις κατοίκους και των δύο πλευρών, μέσα από έναν εναλλακτικό φακό που δίνει προτεραιότητα στη γεωγραφία και την οικολογία έναντι της γεωπολιτικής, στην εμπειρία των ανθρώπων έναντι των επίσημων αφηγήσεων, και σε μια κοινή κουλτούρα και παρελθόν έναντι διχαστικών λόγων. Στρέφουμε το βλέμμα σε πρακτικές συνδεδεμένες με το τοπίο — όπου κοινές πρακτικές γης, τροφής, γλώσσας, μουσικής, εθίμων, τεχνών και εμπορίου υπήρξαν για αιώνες σε όλη την περιοχή, με τις διαφοροποιήσεις τους στα τοπικά συμφραζόμενα. Φέρνοντας κοντά πολιτιστικούς οργανισμούς βαθιά ριζωμένους στις τοπικές κοινότητες, επιδιώκουμε να αναδείξουμε και να περιπλέξουμε τον τρόπο με τον οποίο αφηγούμαστε την ιστορία, δημιουργώντας χώρο για νέες μορφές σχέσης βασισμένες στη συνεργασία, τη φιλία και τη συλλογική δημιουργικότητα, εξετάζοντας παράλληλα τις τρέχουσες πολιτικές πραγματικότητες στο Αιγαίο, όπως οι εχθρικές συνοριακές πολιτικές των κρατών, οι διαμάχες για τον εναέριο χώρο και τα χωρικά ύδατα, ή η αποκαλούμενη «προσφυγική κρίση». Σε μια εποχή όπου τα σύνορα γίνονται όλο και πιο απροσπέλαστα και οι κοινότητες κατακερματίζονται, θεωρούμε επείγον να ανοίξουμε νέους δρόμους για ανταλλαγή και αλληλεγγύη. Πώς μπορούμε να υπερβούμε αυτούς τους ιστορικούς διαχωρισμούς και να δημιουργήσουμε νέους τρόπους συνύπαρξης; Τι δυνατότητες αναδύονται όταν επαναφανταζόμαστε την αλληλοσυνδεσιμότητά μας μεταξύ μας, αλλά και με τη γη και το νερό που μας περιβάλλουν; Πώς μπορούμε να μοιραστούμε με φροντίδα και να γίνουμε καλύτεροι/ες γείτονες;

Στο πλαίσιο του προγράμματος, οκτώ καλλιτεχνικές πρωτοβουλίες συμπράττουν για αμοιβαίες επισκέψεις: Lesvos Solidarity (Μυτιλήνη) και Seyir Derneği (Αϊβαλί), CARR (Χίος) και Maquis Projects (Σμύρνη), RΕSTIA (Σίγρι) και Sarı Denizaltı Sanat İnisiyatifi (Πέργαμος), και Patmos Ceramic Tiles (Πάτμος) και sub (Çanakkale), με στόχο την ενθάρρυνση μιας συλλογικής προσπάθειας ενδυνάμωσης πρακτικών που αναδύονται από νέα κέντρα. Οι δύο οργανισμοί που θα συνεργαστούν μαζί θα αποφασίσουν από κοινού πώς θα μοιραστούν τη δουλειά και τις εμπειρίες του μεταξύ τους και με τις τοπικές τους κοινότητες. Οι συναντήσεις θα λάβουν χώρα στους τόπους που έχουν ιδιαίτερη σημασία για τους συγκεκριμένους οργανισμούς, επιτρέποντας βαθύτερη εμπλοκή με τα τοπικά ακροατήρια και την ευκαιρία να συνδεθούν μέσα από μια συνεχή συνεργασία. Μέσα από μια σειρά ανταλλαγών, εργαστηρίων, συζητήσεων και μια τελική έκδοση, το πρόγραμμα θα πραγματοποιηθεί από τον Δεκέμβριο 2024 έως τον Ιούλιο 2025. Τον Δεκέμβριο 2024 θα ξεκινήσουμε με διαδικτυακές γνωριμίες μεταξύ των συνεργαζόμενων οργανισμών, ακολουθούμενες από μια συνάντηση έναρξης στη Σμύρνη στο τέλος Ιανουαρίου 2025, όπου εκπρόσωποι όλων των συμμετεχουσών πρωτοβουλιών θα συναντηθούν από κοντά. Κατά τη διάρκεια των ανταλλαγών από τον Φεβρουάριο έως τον Ιούλιο 2025, κάθε οργανισμός θα υποδεχθεί για μία εβδομάδα την ομάδα του οργανισμού από την απέναντι όχθη, προσφέροντας ευκαιρίες για εργαστήρια, συζητήσεις και συνεργασία. Τέλος, σημειώσεις των επισκέψεων θα καταγραφούν δημιουργικά και θα συγκεντρωθούν σε μια έντυπη έκδοση.

Το πρόγραμμα στοχεύει στη σύμπραξη τοπικών καλλιτεχνών, πολιτιστικών εργαζομένων και κοινού, δημιουργώντας διασυνοριακούς διαλόγους που συνεχίζουν να εξελίσσονται μέσα από σχέσεις βάσης και μακροχρόνιες καλλιτεχνικές συνεργασίες. Ενισχύοντας τη διεθνική κινητικότητα και τον διασυνοριακό διάλογο, το Καρσί / Karşı επιδιώκει να αναδείξει ότι έχουμε περισσότερα κοινά —και περισσότερα που διακυβεύονται— από όσα μας χωρίζουν, και φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα ζωντανό δίκτυο καλλιτεχνών και πολιτιστικών επαγγελματιών που μπορούν κριτικά να οραματιστούν και να εργαστούν για ένα κοινό, συμπεριληπτικό μέλλον. Σε μια εποχή όπου η περιοχή κυριαρχείται όλο και περισσότερο από συγκρούσεις, αυτή η κίνηση δεν είναι απλώς σημαντική — είναι επείγουσα.

ΔΗΜΟΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΙ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

Σάββατο, 1 Φεβρουαρίου 2025 | Kick-off δημόσιο πρόγραμμα
Τοποθεσία: Mimarlik Merkezi, Σμύρνη

Αυτή η δημόσια εκδήλωση στη Σμύρνη προσφέρει μια πλατφόρμα για διάλογο μέσω διασταυρούμενων προοπτικών για την ιστορία, τη μνήμη, την υποκειμενικότητα, τη μετανάστευση και την οικολογία του Βορείου Αιγαίου. Η συνάντηση αυτή έχει ως σκοπό να διερευνήσει και να φέρει στο προσκήνιο πρακτικές –παλαιότερες και σύγχρονες– που έχουν διαμορφώσει ιστορικά την ταυτότητα της περιοχής, με απώτερο σκοπό τη δημιουργία συμμαχιών και συνεργασιών ως απάντηση στο μεταβαλλόμενο τοπίο της. Η εκδήλωση στη Σμύρνη θα λειτουργήσει επίσης ως η εναρκτήρια συνάντηση του προγράμματος όπου οι οκτώ οργανισμοί από την Τουρκία και την Ελλάδα που συμμετέχουν στο πρόγραμμα συναντιούνται για πρώτη φορά.

Το πρόγραμμα της εκδήλωσης-δημοσίου προγράμματος περιλαμβάνει τα παρακάτω: Bruce Clark, No longer a stranger (διάλεξη), Angela Melitopoulos & Kerstin Schroedinger, From a passing drama to the industries of denial (διάλεξη & προβολή), Hera Büyüktaşcıyan, On Stones, Islands and Palimpsests: An etude on retracing absence within space and memory (διάλεξη & προβολή).

Σάββατο, 17 Μαΐου 2025, 16:30 και 19:00 | Περίπατος συλλογής άγριων φυτών & γεύμα
Συνδιοργανωτές: CARR/ caravan project, Maquis Projects
Τοποθεσία: Δημόσιο Σχολείο Κεράμου, Βόρεια Χίος

Εμπνευσμένοι από το μεσογειακό οικοσύστημα του μακί- τη θαμνώδη βλάστηση που χαρακτηρίζεται από το μοναδικό της κλίμα και τοπογραφία- τα Maquis Projects (Σμύρνη) και το CARR/ caravan project (Χίος) εξερευνούν την άγρια υφή των βόρειων πλαγιών της Χίου. Με τη βοήθεια τοπικών ειδικών και γειτόνων, θα αναγνωριστούν και θα συλλεχθούν με βιώσιμο τρόπο τα βότανα, χόρτα και ρίζες που χαρακτηρίζουν το τοπίο του μακί, από το Αιγαίο μέχρι την Καλιφόρνια, τη Νότια Αφρική, τις ακτές της Χιλής και πέρα από αυτές.

Μετά τη συλλογή, η ομάδα Maquis Projects θα κάνει μια σύντομη παρουσίαση της πρακτικής της και συζήτηση.

Έπειτα, στην κουζίνα του CARR, η συγκομιδή θα μετατραπεί σε ένα κοινό τραπέζι εμπνευσμένο από το Αιγαίο, με γεύσεις και ιστορίες κάτω από τον ανοιχτό ουρανό.

Τετάρτη, 21 Μαΐου, 2025 | Συλλογικό μαγείρεμα και γεύμα
Συνδιοργανωτές: Sarı Denizaltı Sanat İnisiyatifi, RESTIA
Τοποθεσία: Attalos Bahçe, Μπέργκαμα

Στο πλαίσιο του προγράμματος ανταλλαγής καλλιτεχνών, η συλλογικότητα τέχνης Sarı Denizaltı Sanat İnisiyatifi από το Μπέργκαμα και η Restia AMKE από τη Μυτιλήνη, που προσκλήθηκαν στη διοργάνωση, πραγματοποιούν την τρίτη ημέρα των συναντήσεών τους ένα συλλογικό μαγείρεμα και γεύμα, με ανταλλαγή συνταγών.

Παρασκευή, 23 Μαΐου, 2025, 17:00 | Έκθεση
WHEN THE EYELASHES FALL FORWARD, Günseli Baki & Yücel Tunca (καλλιτέχνες)
Συνδιοργανωτές: RESTIA, Sarı Denizaltı Sanat İnisiyatifi
Τοποθεσία: Talatpaşa Mahallesi, Μπέργκαμα

Σάββατο, 24 Μαΐου, 2025 | Προβολές
Συνδιοργανωτές: RESTIA, Sarı Denizaltı Sanat İnisiyatifi
Τοποθεσία: Odeon Pergamon Kültür Sanat Alanı, Μπέργκαμα

Θα προβληθούν οι ταινίες:
Αναζητώντας τον Ορφέα, Τζέλη Χατζηδημητρίου, Ελλάδα, 2018, 49 λεπτά
I don’t know how far we’ve walked in this country, Κωνστάντζα Καψάλη, Ελλάδα, 12 λεπτά
KATARAKT, Σοφία Ντώνα, Ελλάδα, 2024, 25 λεπτά

Πέμπτη, 12 Ιουνίου, 2025, 20:00 | Pop exhibition και εργαστήριο κολλάζ
WHEN THE EYELASHES FALL FORWARD, Günseli Baki & Yücel Tunca (καλλιτέχνες)
Συνδιοργανωτές: RESTIA, Sarı Denizaltı Sanat İnisiyatifi
Τοποθεσία: Σίγρι

Πέμπτη, 12 Ιουνίου, 2025 | Προβολή
Συνδιοργανωτές: CARR/ caravan project, Maquis Projects
Τοποθεσία: Σμύρνη

Κυριακή, 15 Ιουνίου, 2025 | Gathering
Συνδιοργανωτές: CARR/ caravan project, Maquis Projects
Τοποθεσία: Darağaç Kitchen, Σμύρνη

H συγκεκριμένη δράση περιλαμβάνει την πραγματοποίηση μιας περφόρμανς-περπατήματος εμπνευσμένης από τη Σιτουατιονιστική προσέγγιση στη γειτονιά του Darağaç, με ανοιχτές συνομιλίες με τους ντόπιους κατοίκους σχετικά με τον χαρακτήρα και τις μεταμορφώσεις της περιοχής. Μέσω του περπατήματος θα δημιουργηθεί συλλογικά ένας ζωντανός χάρτης- αποτυπώνοντας τις κινήσεις, τις εντυπώσεις και τις συναντήσεις που πραγματοποιύνται. Στην πορεία, θα συγκεντρωθούν θραύσματα εμπειριών, μνήμης και αντίληψης, συνθέτοντας μια κοινή αφήγηση του τόπου μέσω των σωμάτων, των βημάτων και των χειρονομιών.

Το αποτέλεσμα της διαδικασίας θα παρουσιαστεί κατά τη διάρκεια μιας δημόσιας εκδήλωσης συζήτησης που θα φιλοξενηθεί στη γειτονιά του Darağaç.

Η συνάντηση θα πραγματοποιηθεί στις 15 Ιουνίου στο Darağaç Kitchen μεταξύ 14:00-16:00 και θα περιλαμβάνει παρουσίαση από την ομάδα CARR.

Εκεί, θα παρουσιαστεί επίσης η μεθοδολογία βασισμένη στο περπάτημα που αναπτύχθηκε στο νησί της Χίου, στο πλαίσιο των νομαδικών καλλιτεχνικών και ερευνητικών κατοικιών. Η συνάντηση αυτή στοχεύει στην ανταλλαγή εμπειριών και τον προβληματισμό πάνω στις αξίες που καθοδηγούν την πρακτική που χρησιμοποιείται- τη γνώση ενσώματη στον τόπο, την ενσώματη παρουσία και τις συλλογικές διαδικασίες κατανόησης.

Κυριακή, 15 Ιουνίου, 2025, 18:00 | Εργαστήριο πηλού
Συνδιοργανωτές: Patmos Ceramic Tiles, Sub
Τοποθεσία: Πιτσαρία Διογένης, παραλία Γροίκος, Πάτμος

Το Union of the Elements, αποτελεί μια τοπική συνάντηση στην Πάτμο που διοργανώνεται από τις ομάδες Patmos Ceramic Tiles (Πάτμος) και SUb (Çanakkale), μαζί με την ειδική προσκεκλημένη καλλιτέχνη Ευγενία Βερελή. Αυτό το συλλογικό εργαστήριο πηλού ακολουθεί μια σειρά επιτόπιων μελετών σε όλο το νησί, όπου συλλέχθηκε πηλός από διάφορες τοποθεσίες μεταξύ 11–14 Ιουνίου.

Το βράδυ της 15ης Ιουνίου, πραγματοποιείται η συνάντηση δίπλα στη θάλασσα, γύρω από ένα κοινό τραπέζι, προκειμένου να δουλευτεί το υλικό των πηλών που συλλέχθηκε και να πραγματοποιηθεί μία ανασκόπηση στην όλη διαδικασία. Μέσα από τη χειροποίητη δημιουργία, την αφήγηση ιστοριών και τις συλλογικές χειρονομίες, εξερευνάται ο πηλός ως μέσο, διαμέσω του οποίου η γη, η μνήμη και οι άνθρωποι έρχονται σε σχέση.

Τετάρτη, 2 Ιουλίου, 2025, 20:00 | Προβολή ταινίας και συζήτηση 
Συνδιοργανωτές: Lesvos Solidarity (LeSol), Seyir Derneği (Eye Society)
Τοποθεσία: ASKEV, Αϊβαλί

Η εκδήλωση, με τίτλο «Πολιτιστικοί Θησαυροί της γειτονικής Λέσβου», θα περιλαμβάνει μια ομιλία και μια προβολή ντοκιμαντέρ για το Μουσείο Teriade στη Λέσβο και τον Έλληνα λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο Χατζημιχαήλ.

Η ταινία του Λάκη Παπαστάθη «Θεόφιλος», η οποία κέρδισε τα βραβεία Καλύτερης Ταινίας, Καλύτερου Ηθοποιού και Καλύτερων Κοστουμιών στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης το 1987, αφηγείται την ιστορία του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ, ενός από τους μεγαλύτερους λαϊκούς ζωγράφους της Ελλάδας. Σε σενάριο και σκηνοθεσία του Παπαστάθη, η ταινία παρουσιάζει το πορτρέτο ενός αυτοδίδακτου, φτωχού avant-garde καλλιτέχνη που γεννήθηκε και μεγάλωσε στο γειτονικό νησί της Λέσβου. Οι σαγηνευτικοί ναΐφ πίνακές του αντλούν τα θέματά τους από την καθημερινή ζωή, τυπικούς ελληνικούς χαρακτήρες και θρησκευτικές και ιστορικές απεικονίσεις. Εκτός από τις ελαιογραφίες, τοιχογραφίες βρίσκονται σε διάφορα μέρη του νησιού και της ηπειρωτικής Ελλάδας. Το Μουσείο Θεόφιλου, κοντά στο κέντρο της Μυτιλήνης, είναι ένας δημοφιλής προορισμός για τους επισκέπτες της Λέσβου σήμερα.

Πριν από την προβολή της ταινίας, ο Αλέξανδρος Σπάθης, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Μουσείου και Βιβλιοθήκης Tériade, θα μιλήσει. Ο συλλέκτης Στρατής Ελευθεριάδης-Tériade πρωτοστάτησε στην ανάδειξη των έργων του Θεόφιλου, ακόμη και μετά τον θάνατό του, και βοήθησε τον καλλιτέχνη να κερδίσει διεθνή αναγνώριση.

Θα προβληθεί η ταινία: Θεόφιλος, Λάκης Παπαστάθης, Ελλάδα, 1987, 115 λεπτά

Παρασκευή, 4 Ιουλίου, 2025, 18:00 | Προβολή ταινίας
Συνδιοργανωτές: Lesvos Solidarity (LeSol), Seyir Derneği (Eye Society)
Τοποθεσία: Cine Arion, Μυτιλήνη, Λέσβος

Προβολή της ταινίας: One of Those Days When Hemme Dies, Murat Fıratoğlu, Turkey,  2024, 84 λεπτά

Σάββατο, 5 Ιουλίου, 2025, 17:30 | Εργαστήριο πηλού
What Can Clay Tell?
Συνδιοργανωτές: Patmos Ceramic Tiles , Sub
Τοποθεσία: SUb, Canakkale

Από την Πάτμο στη Çanakkale, το εργαστήριο αναπτύχθηκε γύρω από επιτόπιες μελέτες για τον πηλό και τη φύση του, τη συλλογή και την επεξεργασία του, με έμφαση σε διαφορετικούς πηλούς που συλλέχθηκαν από τις δύο περιοχές. Και στα δύο κεφάλαια, ο πηλός γίνεται κατανοητός ως υλικό που φέρει τη γνώση της γης. Η συλλογή πηλού συνδέεται άμεσα με τις εγγενείς πρακτικές και τη μη τυπική γνώση των τοπίων.

Για το κεφάλαιο της Çanakkale, συλλέχθηκε πηλός στην περιοχή Bayramiç και επεκτάθηκε το δίκτυο με τη συμμετοχή της σύγχρονης καλλιτέχνιδας Kleopatra Tsali, η οποία συλλέγει πηλό τοπικά από τη Νάξο και η πρακτική της εστιάζει στις προελεύσεις των υλικών και στην πειραματική διαδικασία.

Το εργαστήριο είναι ανοιχτό για όλους- δεν απαιτείται προηγούμενη εμπειρία.